Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!

Płodozmian

Zmęczenie gleby

Uprawa bezustannie tego samego gatunku lub gatunków ze sobą spokrewnionych na tym samym stanowisku każdego roku prowadzi do jednostronnego wyczerpywania się składników pokarmowych z gleby i obniżenia plonu – mamy wtedy do czynienia z tzw. zmęczeniem gleby. Pierwszym lekarstwem na ten problem była dwupolówka, gdzie jedno z pól ugorowano, na drugim uprawiano zboża. Problem nie został jednak rozwiązany. Dopiero gospodarka trójpolowa i dodatkowe nawożenie pozwalało na jakiś czas zmniejszyć zmęczenie gleby i ograniczyć jego skutki. Obszar uprawny podzielono na trzy pola i na każdym uprawiano w cyklu trzyletnim zboża jare i ozime oraz rośliny okopowe. Ten system uprawy również nie okazał się doskonały. Obecnie w gospodarstwach ekologicznych stosuje się zmianowanie 6-8 polowe, w którym dodatkowo znaczny udział mają rośliny motylkowe. Ten system pozwala wraz z dodatkowym nawożeniem całkowicie wyeliminować zjawisko zmęczenia gleby, w dodatku prowadzić może do zwiększenia się zawartości próchnicy na roli, a więc i zwiększenia żyzności i plonowania roślin.

Płodozmian to coroczne zmianowanie gatunków roślin zaplanowane z góry na długi okres dla określonej powierzchni uprawnej. Pojęcia płodozmianu i zmianowania roślin różnią się, choć często używa się ich zamiennie.

Na niewielkich powierzchniach stosuje się zwykle trzy- lub czteroletni cykl zmianowania, tak że w pierwszym roku uprawiamy rośliny o dużych wymaganiach pokarmowych, w drugim o średnich, w trzecim o niewielkich wymaganiach i ewentualnie w czwartym rośliny przeznaczone na zielony nawóz. Następnie cykle się powtarza. Oczywiście na bardzo małych powierzchniach, jeżeli zamierzamy uprawiać tylko kilka gatunków roślin, możemy zastosować rotację dwuletnią, dzieląc rośliny na mało wymagające i dużo wymagające, uprawiamy wtedy np. zioła naprzemiennie z kilkoma najpotrzebniejszymi nam warzywami. Ten system ma jednak sporo wad i wymaga dużych dawek kompostu, aby zminimalizować efekt zmęczenia gleby.

Czynniki chorobotwórcze

Oprócz zmęczenia gleby częstym problemem występującym przy uprawie bez stosowania płodozmianu jest nasilenie się czynników chorobotwórczych, specyficznych dla danego gatunku. Jeżeli roślinę porazi choroba, to z dużym prawdopodobieństwem porazi ją w przyszłym roku, jeżeli będziemy ją uprawiać na tym samym stanowisku, gdyż znaczna część szkodliwych grzybów, bakterii i wirusów zimuje w glebie. Dla części patogenów wystarczy już trzyletnia przerwa w uprawie danej rośliny, a np. dla kiły kapusty już sześć lat, natomiast przy czerwonej zgniliźnie korzeni truskawek rośliny mogą wrócić na to samo stanowisko dopiero po dwudziestu latach!

Uprawa współrzędna

W ogrodach biologicznych stosuje się jeszcze jedną metodę zmianowania roślin, mianowicie uprawę współrzędną. W tym przypadku mamy do czynienia ze zmianowaniem w przestrzeni – rośliny różnych gatunków współżyją równocześnie na jednym zagonie. Oczywiście uprawa współrzędna nie jest pomysłem człowieka, podpatrzona została w przyrodzie, gdzie np. na jednym metrze kwadratowym naturalnej łąki może współistnieć kilkadziesiąt (!) różnych gatunków roślin. Oczywiście w ogrodzie będzie to najwyżej kilka gatunków, ale i tak wywrze to zbawienny wpływ na uprawiane rośliny. Ochrona przed szkodnikami będzie jeszcze skuteczniejsza niż przy zastosowaniu samego płodozmianu, plon większy i lepszej jakości.

Zmianowanie

Wymagania pokarmowe roślin

Jak już wspomniano, w ogrodach można ułożyć zmianowanie roślin w oparciu o wymagania pokarmowe roślin. Dla trzyletniej rotacji wydzielamy trzy kwatery, przy czym każda może się składać z wielu zagonów. W pierwszej kwaterze w roku 1. rosną rośliny najbardziej żarłoczne. Ta kwatera była też silnie nawożona np. kompostem z obornika lub dużą dawką kompostu z odpadów roślinnych. Na drugiej kwaterze miejsce zajmują rośliny o przeciętnych wymaganiach pokarmowych, natomiast kwaterę trzecią stanowią głównie mało wymagające rośliny motylkowate.

Warzywa o dużych wymaganiach
kapustne:
kapusta biała
k. czerwona
k. chińska
k. włoska
kalafior
brokuł cebulowe:

cykoria
seler

Warzywa o średnich wymaganiach

cebulowe:
cebula
czosnek*

korzeniowe:
późna marchew*
skorzonera

por*
kukurydza*
chrzan*
pomidor*
brukselka*
ziemniaki*
ziemniaki wczesne
papryka
melon
bakłażany
oberżyna
rzodkiew
buraki czerwone

Warzywa o małych wymaganiach

strączkowe
groch
fasola
bób

większość ziół

marchew wczesna*
buraki ćwikłowe*
koper*
pietruszka*
sałaty*
szpinak*
endywia*
rzodkiewka*
kalarepa*

* warzywa te na lekkich piaszczystych glebach traktujemy jako bardziej wymagające, np. marchew wczesną jako średnio wymagającą, ziemniaki jako bardzo wymagające.

Dynia olbrzymia należy do gatunków szczególnie „żarłocznych”

W ogrodach gdzie stosuje się nawozy mineralne sztucznego pochodzenia ustala się zapotrzebowanie roślin na azot i osobno na fosfor, dzięki czemu można określić dawki nawozów azotowych i fosforowych. W ogrodach biologicznych, gdzie praktycznie wszystkie dozwolone nawozy są nawozami wieloskładnikowymi, ustala się jedynie ogólne zapotrzebowanie roślin na składniki pokarmowe, wydzielając rośliny dużo, średnio i mało wymagające.

Generalnie rośliny bardzo wymagające nawozimy dużą dawką nawozów organicznych, ideałem jest tutaj kompostowany obornik bydlęcy lub pomiot ptasi z dodatkiem mączki np. bazaltowej. Oczywiście wystarczy też zwykły kompost z odpadków roślinnych, ale w dużej dawce co najmniej 4 kg na m² powierzchni (i dodatkowo kilka zabiegów nawożenia pogłównego). Jeżeli stosujemy sam kompost, dobrze byłoby, aby uprawę tych warzyw poprzedzała uprawa roślin z przeznaczeniem na zielony nawóz, najlepiej motylkowatych. Oprócz wymienionych nawozów nadają się tutaj także suszony obornik bydlęcy, śruta rącznikowa lub mieszanka mączki z rogów, krwi i kości. Każdy z tych nawozów warto uzupełnić zawierającą mikroelementy mączką skalną lub popiołem drzewnym. Poza głównym nawożeniem rośliny te wymagają jeszcze przynajmniej 1-3 zabiegów nawożenia pogłównego – w ogrodach biologicznych stosuje się do tego celu gnojówki roślinne, gnojówkę zwierzęce lub w umiarkowanej ilości gnojowicę.

Porada
Dynia, kalafior i późne odmiany kapusty należą do gatunków szczególnie żarłocznych, dlatego sam kompost z odpadków roślinnych, zwłaszcza na lżejszych, piaszczystych glebach, może dla nich nie wystarczyć. Musimy zastosować dodatkowe nawożenie organiczne oraz co najmniej trzy zabiegi nawożenia pogłównego

Rośliny o średnich wymaganiach pokarmowych czerpią składniki odżywcze głównie z kompostu, który stosujemy wiosną w ilości około 2 kg na m². W okresie wzrostu niektóre z nich będą wymagały jeszcze jednego zabiegu nawożenia pogłównego.

Rośliny mało wymagające dzięki symbiozie z bakteriami azotowymi mają dostęp do azotu atmosferycznego (dotyczy to roślin strączkowych). Praktycznie nie wymagają dodatkowego nawożenia, wystarcza im to, co pozostało po bardziej wymagających roślinach. W każdym razie bez szkody dla nich możemy zastosować kompost w ilości 0,5 – 0,8 kg na m², a dla takich roślin jak fasola tyczkowa dobrze zrobi dawka popiołu drzewnego lub mączki skalnej, które nie zawierają azotu.

Allelopatia

Układając płodozmian powinniśmy też zwrócić uwagę na wpływ, jaki mają na siebie poszczególne gatunki roślin.  Mowa szerzej o tym w części Uprawa współrzędna.

Metoda biodynamiczna

Istnieją jeszcze inne możliwości układania płodozmianów, stosowane w jednej z odmian ogrodnictwa ekologicznego, mianowicie w ogrodnictwie biodynamicznym. Zmianowanie składa się tutaj z czterech członów, cykl jest więc czteroletni. Warzywa dzielimy na warzywa liściowe, do których należą: sałata, szpinak, kapusty, kalafior (jego różna znajduje się w strefie liści), endywia, cykoria sałatowa, zioła (których częścią użytkową są liście; warzywa korzeniowe: burak ćwikłowy, marchew, pasternak, pietruszka, czosnek, cebula, por, seler, ziemniak, rzodkiewka, rzepa itp.; warzywa owocowe: ogórek, pomidor, papryka, oberżyna, cukinia, dynia, truskawka, fasola, soja, bób, soczewica, groch oraz warzywa kwiatowe, jak np. słonecznik i rośliny ozdobne (kwiaty niektórych nadają się do spożycia). Wybierając gatunki z poszczególnych grup układamy czteroletni płodozmian.

Dodatkowe zasady

Dodatkowymi elementami płodozmianów oprócz plonu głównego są przedplony i poplony (czyli międzyplony), dzięki których stosowaniu można uzyskać dodatkowy plon w ciągu jednego okresu wegetacyjnego. Warzywa o krótkim okresie wegetacji nadają się do zastosowania jako te dodatkowe elementy.

Warzywa o długim okresie wegetacji (plon główny)
bakłażan
burak czerwony
cebula
czosnek
dynia
fasola
groch
kapustne (oprócz kalarepy)
marchew
melon
ogórki
papryka
pomidory
seler
ziemniak
wężymord czarny korzeń

 Warzywa o krótkim okresie wegetacji (poplon lub przedplon)
boćwina
buraczki majowe
kalarepa, odmiany wczesne
pieprzyca siewna (rzeżucha)
rzepa
rzodkiewka
sałata
szpinak
szpinak nowozelandzki

 

Większość warzyw uprawianych jako plon główny w większości przypadków może powrócić na to samo stanowisko po upływie co najmniej trzech lat, np. fasola, ogórek, sałata, czosnek, seler, marchew i ziemniak.

W przypadku wystąpienia nicieni, kiły kapusty, raka pomidora lub infekcji głownią cebuli – warzywa te mogą powrócić na poprzednie miejsce po minimum pięciu latach.

Warzywa takie jak kapustne, rzepowate, pietruszka, burak ćwikłowy i liściowy (boćwina), groch, cykoria, lepiej będą plonować w płodozmianach przynajmniej czteroletnich.

Dla cebuli, pora, ogórka, sałaty, selera, marchwi i fasoli wystarczający będzie płodozmian dwuletni.

Zmianowania nie wymagają: pomidor, papryka, bób, kukurydza cukrowa, możemy z powodzeniem uprawiać je corocznie na tym samym stanowisku. Nie zaszkodzi im jednak, jeżeli znajdą się w płodozmianie.

Przedplonem oraz poplonem dla plonu głównego nie mogą być gatunki z nim spokrewnione.

Przedplon nie może rosnąć na glebie świeżo nawiezionej; natomiast rośliny o krótkim okresie wzrostu możemy zastosować jako poplon po roślinach żarłocznych, w pierwszym roku po oborniku lub dużej dawce kompostu.

Na poplon nadają się gatunki roślin przeznaczone na zielony nawóz, bardzo dobre są gatunki ozime; niektóre sklepy oferują specjalne mieszanki tych nawozów przystosowane do konkretnych rodzajów gleby.

Jeżeli stosujemy płodozmian czteroletni, to w czwartym roku wysiewamy rośliny przeznaczone na nawóz, chociaż nie jest to przymusem.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Step By Step